Prof. dr. hab. Bożena Urbanek

12.02.2014 | 17.04.2022

Pracownia Historii Nauk Przyrodniczych i Medycznych

pok. A19

tel. +48 22 65 72 748

dyżury: wt. 12.00–15.00

e-mail: bozenaurbanek@wp.pl

ORCID: 0000-0002-4526-6887

B.Urbanek

Wykształcenie

  • Wykształcenie medyczno-historyczne – studia na Wydziale Historycznym UW, tamże doktorat.
  • Habilitacja i tytuł profesora w IHN PAN.

Prace ogólne prowadzone w ramach Zakładu:

  • Nauki medyczne w Polsce w XIX i XX w.
  • Recepcja doktryn i teorii medycznych na ziemiach polskich w XVIII–XIX w.
  • Środowisko lekarskie XIX i XX w.

Prace ogólne i zainteresowania indywidualne

  • Opieka nad chorymi i rannymi w XIX stuleciu na ziemiach polskich (jej ewolucja, uwarunkowania medyczne, społeczno-kulturowe, w kontekście dokonań europejskich)
  • Teoria opieki
  • Opieka psychiatryczna
  • Wiedza i praktyka medyczna na Kresach Wschodnich w II RP z szczególnym uwzględnieniem Wileńszczyźny
  • Profesje medyczne: kształtowanie się kompetencji zawodowych: lekarza, pielęgniarki, położnej, technika medycznego, farmaceuty, lekarza dentysty
  • Literatura naukowa popularnonaukowa, inne publikacje dotyczące pomocy medycznej poradniki, podręczniki, instrukcje, wytyczne, czasopiśmiennictwo)
  • Problematyka terminologii (geneza i przemiany znaczeniowe pojęć medyczno-opiekuńczych)
  • Formowanie się i działalność kobiecych służb sanitarnych w Ruchu Oporu w kraju, w Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie, podczas II wojny światowej)

Konferencje krajowe i zagraniczne

  • Współudział w realizacji projektu badawczego nt. Polska kultura medyczna wiek XX. (Recepcja i odrębność)
  • Współpraca z Niemiecko-Polskim Towarzystwem Historycznym

Współpraca naukowa (indywidualna)

  • Fundacja z Archiwum Pomorskiej AK
  • Koło Przyjaciół Memoriału im. gen. Marii Wittekównej z siedzibą w Toruniu

Współpraca naukowa z instytucjami zagranicznymi (indywidualna)

  • European Association for the History of Psychiatry (EAHP) w Szwajcarii

Organizowane w Zakładzie i we współpracy z różnymi instytucjami

  • konferencje (krajowe i zagraniczne) nt.: Pragmatyzm polskiej medycyny XIX w. (1995 r.). Dziewiętnastowieczna metodyka postępowania lekarskiego (1996)
  • cykl sesji pt.: Polskie środowisko lekarskie XIX/XX w. Warszawy (1997–2000); Zawody medyczne na ziemiach polskich (położnej, pielęgniarki, farmaceuty, lekarza, ratownika, analityka medycznego, felczera, dentysty ) – w latach 2004–2011, oraz medyków polskiego pogranicza – 2018
    Ponadto:
  • udział w konferencjach i zjazdach organizowanych przez Polskie Towarzystwo Historii Medycyny i Farmacji m.in.(w latach 1990–1997), sesjach organizowanych przez Instytut Historyczny Uniwersytetu Warszawskiego (1998–2000 r. uczelni medycznych w kraju)

Konferencje i zebrania naukowe zagraniczne (wybrane)

  • European Association for the History of Psychiatry Trennial Conference (referat: Trends in Psychiatric Care on Polands Teritory in XIX C), w sierpniu 1993
  • History of Nursing Society. Milennium Conference, Edinburgh, w lipcu 2000

Wybrane publikacje

Książki autorskie i współautorskie

  • Pielęgniarki i sanitariuszki w Powstaniu Warszawskim w 1944 r., Warszawa PWN 1988, ss. 535. [Praca prezentuje przygotowania oraz udział 5 tysięcy pielęgniarek i sanitaruszek organizacji konspiracyjnych objętych Wojskową Służbą Kobiet Armii Krajowej w zabezpieczeniu sanitarnym walk w Powstaniu Warszawskim, w tym metodykę pracy, taktykę sanitarną, system organizacji opieki sanitarnej. Zawiera mapy, ilustrujące liczbę oraz rozmieszczenie placówek leczniczych stacjonarnych i rozwijanych przez powstańcze pododziały bojowe, indeks ponad 3 tys. kobiet stanowiących obsadę tych placówek i patroli sanitarnych, 158 fotografii dokumentalnych.]
  • Idea opieki nad chorym na ziemiach polskich w latach 1809–1914, Warszawa 2001,  ss. 408.
  • Kształtowanie się specjalności lekarskich na ziemiach polskich 1860–1914, Warszawa 2010, ss. 291.
  • Apteka pod Jeleniem w Bielsku-Białej, Łódź 2009, ss. 125.
  • Zgromadzenia zakonne w medycynie i farmacji na Śląsku i Zagłębiu, pod redakcją Bożeny Urbanek , Warszawa 2013, ss 340 (wstęp i opracowanie), ISBN 978-83-7545-467-3,978-83-7509-254-7 Wydawnictwo IHN PAN
  • Rozwój aptekarstwa śląskiego. Moda i styl w aptekach polskich ze szczególnym uwzględnieniem Śląska i jego specyfiki, pod redakcją Anny Marek i Bożeny Urbanek , ISBN 978-83-7509-290-5, Katowice 2014, ss.328
  • Szpitalnictwo na Górnym Śląsku. Szpitale polskie w XIX i XX wieku ze szczególnym uwzględnieniem Śląska, pod redakcją Anny Marek i Bożeny Urbanek, Katowice 2016,ISBN 978-83-7509-324-7, ss.361.
  • Aktywności polskich lekarzy w dwudziestoleciu międzywojennym1919–1939, pod red. Bożeny Urbanek Marii Ciesielskiej, Magdaleny Paciorek, ISSN 978-83-8209-091-8, Wydawnictwo IHN PAN, Warszawa 2020, ss. 562
  • Sytuacja epidemiczna Wilna lat 20.XX wieku. Rok 1021 na Kresach Wschodnich i Zachodnich. Historia i pamięć , pod redakcją naukową Macieja Fica I Joanny Lusek, Bytom –Katowice 2021, ISBN 978-83-65786-74-6; 978-83-932082-7-2, s.407–425

Prace zbiorowe i redakcyjne w publikacjach książkowych

  • Publikacje w ramach serii Zawody medyczne na ziemiach polskich w XIX i XX wieku:
    — Zawód położnej na ziemiach polskich w XIX i XX w.,
    Katowice 2004, ss. 267.
    — Zawód farmaceuty na ziemiach polskich w XIX i XX wieku,
    Warszawa-Katowice 2006, ss. 415.
    — Zawód dentysty-lekarza stomatologa na ziemiach polskich w XIX i XX wieku,
    Warszawa 2007, ss. 291.
    — Zawód pielęgniarki na ziemiach polskich
    , Warszawa 2008, ss. 463
    — Zawód lekarza na ziemiach polskich w XIX i XX wieku
    , Warszawa 2009, ss. 520.
    — Zawód diagnosty laboratoryjnego i felczera na ziemiach polskich w XIX i XX wieku
    , Warszawa 2011, s. 331.
  • Zgromadzenia zakonne w medycynie i farmacji na Śląsku i Zagłębiu, Warszawa 2013, ss. 340.
  • Słownik biograficzny polskich nauk medycznych XX do 1996, pod red Zofii Podgórskiej Klawe ( t. 1, z 1–4) kolejne tomy do 2010 pod red. B. Urbanek.
  • Medycy polskiego pogranicza II Rzeczypospolitej 19181939, Warszawa 2018, ss. 591.

Rozdziały w pracach zbiorowych

  • Służba sanitarna kobiet w Armii Krajowej, [w:] Służba Polek na frontach II wojny światowej. Cz. II. Pod red. E. Zawackiej, Toruń 1998, ss. 151–160.
  • Wojskowy Korpus Sióstr Służby Zdrowia 1941–1944. (Próba poszukiwania genezy), [w:] Służba Polek na frontach II wojny światowej. Cz. IV. Toruń 2000, s. 261–270.
  • Kształtowanie się statusu zawodu pielęgniarskiego na ziemiach polskich w latach 1830–1938, [w:] Kobiety i praca. Wiek XIX i XX. Zbiór studiów pod red. A. Żarnowskiej i A Szwarca, t. VI, Warszawa 2000, s. 103–117.
  • Polityczny kontekst społecznej działalności Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego 18201915 [w:] Towarzystwo Lekarskie Warszawskie 18202005, pod redakcją Zofii Podggórskiej-Klawe, Warszawa 2005, s. 619–665.
  • Rozwój aptekarstwa śląskiego. Moda i styl w aptekach polskich ze szczególnym uwzględnieniem Śląska i jego specyfiki, red. Anny Marek i Bożeny Urbanek, Katowice 2014, ss. 326.
  • Wygląd galicyjskiej i śląskiej apteki przełomu XIX i początków XX w., [w:] Rozwój aptekarstwa śląskiego. Moda i styl w aptekach polskich ze szczególnym uwzględnieniem Śląska i jego specyfiki, pod redakcją Anny Marek i Bożeny Urbanek , ISBN 978-83-7509-290-5, Katowice 2014, s. 45–58.
  • Choroby wewnętrzne [w:] Dzieje medycyny w Polsce, pod redakcją naukową Wojciecha Noszczyka, t. 1, Warszawa 2015, ISBN 978-83-200-4968-8 (t.1–3) s.259–292.
  • Profesjonalizm w pielęgniarstwie [w:] Dzieje medycyny w Polsce, pod redakcja Wojciecha Noszczyka i Jerzego Supadego, t. 2, Warszawa 2015 ISBN 978-83-200-5008-0, t.2, s. 573–584.
  • Zawód pielęgniarki w nowej rzeczywistości [w:] Dzieje medycyny w Polsce (do 1989), pod red. Wojciecha Noszczyka Warszawa 2016, ISBN 978-83-200-5069-1, t.3, s.51–76.
  • Położne , felczerzy, analitycy medyczni [w:] Dzieje medycyny w Polsce (do 1989), pod redakcją Wojciecha Noszczyka ,t. 3, Warszawa 2016, ISBN 978-83-200-5069-1, s.77–82.
  • Medycyna a starość i choroby ludzi w podeszłym wieku na przełomie XIX i pierwszego półwiecza XX w (zarys problematyki i potrzeby badawcze [w:] Ludzie starzy i starość na ziemiach polskich od XVIII do XXI wieku (na tle porównawczym), pod redakcją Agnieszki Janiak-Jasińskiej, Katarzyny Sierakowskiej, Andrzeja Szwarca, Warszawa 2016, ISBN 978-83-7181-939-1; ISBN 978-83-7181-940-7 (t. I), s.83–95.
  • Lekarze kresowi a dylematy praktyki medycznej w drugiej połowie lat 20. do 1939, [w:]Medycy polskiego pogranicza 1918–1939, redakcja naukowa i opracowanie Bożena Urbanek, Warszawa 2018, ISBN 978-83-7545-891-6, s.33–50.
  • Medycyna w II RP Medicine in interwar Poland [w:] Medycyna Polska Złota Księga Medycyny polskiej .Polish Medicine Golden Book of Polish Medicine. Opracowanie zbiorowe. Wydawca Quixi Media, Bydgoszcz 2018, ISBN 978-83-61840-29-9, s.136–155.
  • Kobiety w medycynie polskiego dwudziestolecia międzywojennego [w:] Kobiety w medycynie, w stulecie odzyskania niepodległości 1918–2018 pod red. Marii Ciesielskiej, Anny Marek, Magdaleny Paciorek, Wydawnictwo Uczelni Łazarskiego , Warszawa 2019, ISBN 978-83-64054-91-4, ebook 979-83-64054-84-6, s. 11–36.
  • Rodowody studentów medycyny wileńskiego Uniwersytetu Stefana Batorego w czasach II Rzeczypospolitej [w:] Między historią, bioetyką i medycyną. Księga Jubileuszowa pod red. Krzysztofa Prętkiego, Adama Czabańskiego, Ewy Baum , Katarzyny B. Głodowskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Medycznego im Karol Marcinkowskiego, Poznań 2019, s.483–495.
  • Wileńska Kadra profesorska Wydziału Lekarskiego Uniwersytetu Stefana Batorego 1919–1939, [w:] :Aktywności polskich lekarzy w dwudziestoleciu międzywojennym 1919–1939, pod red. Bożeny Urbanek Marii Ciesielskiej, Magdaleny Paciorek, ISSN 978-83-8209-091-8, Wydawnictwo IHN PAN, Warszawa 2020, 315–353.
  • Health Resorts of the Eastern Polish Borderlands until 1939 (The Circumstances of their Establishment-Conditions of their Development) [w:] A.Namal, B.Płonka Syroka: Water and Health Relation from Polish and Turkish Historical and Cultural Pespectives, Istambul 2020, ISBN 978-605-83251-7-3, s. 463–474.

Artykuły – łącznie ok. 150 (do 2019 r.)

  • Bibliografia zawartości czasopisma „Krytyka Lekarska” 1897–1907, Warszawa 1990 (współredakcja K. Jeziorski, J. Malecki), s. 92.
  • Pismo społeczno-medyczne „Dzieje Dobroczyności Krajowey i Zagraniczney w latach 1820–1824”, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 1995, t. 40, nr 2, s. 39–56.
  • XIX-wieczne polskie piśmiennictwo o opiece i pielęgnacji chorych, „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny” 1997 t. 60, nr 1, s. 9–19. [Przegląd piśmiennictwa z ukazaniem wcześniejszych zabytków (XVII w.)]
  • Opieka społecznomedyczna nad chorym w XIX w. w Galicji, „Przegląd Wschodni” 1992/1993, t. II, z 4/8, s. 909–913
  • Opieka nad chorym na tle teortycznych koncepcji europejskiej i polskiej medycyny w I połowie XIX stulecia, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” 1996, r. V, z. 2, s. 127–139.
  • Przemiany w teorii i praktyce opieki psychiatrycznej na ziemiach polskich w XIX w. „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki”, 1998, nr 2, s. 80–91.
  • Początki polskiego słownictwa w dziedzinie opieki i pielęgnacji chorych do 1838 r., „Medycyna Nowożytna”, 1998, t. 5, z. 1, s. 39–62
  • XIX-wieczne drogi powstawania specjalizacji w medycynie w latach 1800–1914 (Próba ujęcia zagadnienia) „Kwartalnik Historii Nauki i Technik”, 2009, nr 34, s. 99122.
  • Rozważania nad mianownictwem polskim Franciszka Giedroycia, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 2017, t. 62 , nr 4, s.151–160.
  • Kariery naukowe kobiet na Wydziale Lekarskim USB w Wilnie w okresie międzywojennym (1919–1939), „Medycyna Nowożytna Studia nad Kulturą Medyczną” 2018, t. 24, nr 1. s.81–96.
  • Lwowski „Głos Lekarzy” 1903–1914, „Przegląd Wschodni” t. XIV , 2018, s. 899–911.
  • Neurologia i psychiatria na wileńskim Uniwersytecie Stefana Batorego do roku 1934 (czasów reorganizacji).Warunki funkcjonowania i kadra naukowa. „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 2019, nr 3, s. 55–71.
  • Wileńska pediatria 1919–1939, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 2020.nr 4, s. 67–79.
  • Dobroczynność w Wilnie w latach reaktywowania polskiej samorządności (1919–1927), „Medycyna Nowożytna. Studia nad Kulturą Medyczną” 2020, t. 26, nr 1, s. 51–74.
  • Najstarsze, miejskie szpitala polskiego Wilna (do 1939r), „Medycyna Nowożytna. Studia nad Kulturą Medyczną” 2021, t. 27, z. 2, s.47–63.
  • Grypa w polskich podręcznikach o chorobach zakaźnych, drugiej połowy XIX w. i okresu dwudziestolecia międzywojennego (do roku 1937) [złożone do druku 2022 w „Medycyna Nowożytna. Studia nad Kulturą Medyczną”, ss 15.

Inne

Redakcje czasopism:

  • „Medycyna Nowożytna, Studia nad Kulturą Medyczną”
  • „Kwartalnik Historii Nauki”
  • „Archiwum Historii i Filozofii Medycyny”
  • „Progress in health science”

Indywidualna działalność dydaktyczna

Dydaktyka (wykłady i seminaria w latach 20012016 na Śląskim Uniwersytecie Medycznym (prowadzenie prac magisterskich i doktoratów). Łącznie wypromowano 13 doktorantów (w: SUM Katowice, IHN PAN Warszawa, Uniwersytecie Medycznym w Białymstoku i Uniwersytecie Wrocławskim, opiekun dwóch ukończonych habilitacji). Prowadzenie seminarium doktoranckiego w IHN PAN.

Arrow Button Wróć

Polityka prywatności Więcej or ZAMKNIJ KOMUNIKAT