Dzieło Kopernika z biblioteki Jana Heweliusza odnalezione w Ossolineum

02.10.2026 | 02.10.2026

Przechowywany w zbiorach Narodowej Biblioteki Ossolineum egzemplarz dzieła Mikołaja Dzieło Kopernika z biblioteki Jana Heweliusza odnalezione w Ossolineum

Kopernika należał w XVII w. do Jana Heweliusza. Nieznaną dotąd proweniencję woluminu ustaliła dr Barbara Bienias z Pracowni Wiedzy o Dawnej Książce IHN PAN podczas badań nad zachowanymi książkami z kolekcji gdańskiego astronoma.

Odkrytym egzemplarzem jest przechowywane w Dziale Starych Druków Ossolineum (sygn. XVII-1559) trzecie wydanie De revolutionibus Mikołaja Kopernika. Edycja ukazała się w Amsterdamie w 1617 r. pod zmienionym tytułem Nicolai Copernici Torinensis Astronomia instaurata, libris sex comprehensa, qui de Revolutionibus orbium coelestium inscribuntur…, w opracowaniu Nicolausa Muleriusa, w oficynie Wilhelma Jansoniusa.

Kluczem do ustalenia historii egzemplarza okazał się wpis proweniencyjny z datą 1642, dotychczas odczytywany jako „Johannis Horski”. Ponowna analiza zapisu przeprowadzona przez dr Bienias pozwoliła rozpoznać w nim wpis własnościowy Jana Heweliusza.

Odkrycie zostało zaprezentowane podczas konferencji Kultura książki w XVII–XVIII w. na ziemiach Rzeczpospolitej Obojga Narodów, która odbyła się w dniach 28–29 września 2026 r. w Narodowej Bibliotece Ossolineum we Wrocławiu. Dr Bienias wygłosiła tam referat pt. „Zachowany księgozbiór Jana Heweliusza – wcześniejsze proweniencje i dalsze losy jako przykład obiegu książki naukowej w XVII i XVIII w.”

Na zdjęciu: dr Barbara Bienias z należącym niegdyś do Jana Heweliusza egzemplarzem trzeciego wydania De revolutionibus, opublikowanego w 1617 r. pod tytułem Astronomia instaurata.
Fot. Agata Ganczarska. Zdjęcie zamieszczone dzięki uprzejmości Narodowej Biblioteki Ossolineum.

Ossoliński wolumin nie jest jedynym nowym znaleziskiem. Prowadzone badania pozwoliły zlokalizować kolejne, dotychczas nieznane badaczom egzemplarze książek należących do Heweliusza, którego biblioteka w znacznej części uległa zniszczeniu w pożarze w 1679 r. Analiza ocalałych woluminów pozwala nie tylko ustalać ich proweniencję i późniejsze losy, lecz także lepiej poznawać warsztat naukowy Heweliusza. Nowe ustalenia zostaną szerzej przedstawione w przygotowywanej publikacji naukowej.

Odkrycie w Ossolineum pokazuje zarazem znaczenie współpracy bibliotekarzy i badaczy w badaniach nad dawną książką. Wpis własnościowy, marginalia czy inne ślady użytkowania pojedynczego woluminu mogą przywrócić fragment historii utraconej kolekcji i poszerzyć naszą wiedzę o dawnych środowiskach naukowych oraz obiegu książki.

Wróć