dr Mateusz Marszałkowski

03.01.2019 | 05.02.2026

Pracownia Wiedzy o Dawnej Książce pok. A16 tel. +48 22 65 72 713 / wew. 713 dyżury: czw. 10.00–14.00 e-mail: mmarszalkowski@ihnpan.pl ORCID: 0000-0003-0063-9499

Zainteresowania naukowe

Dekoracje w średniowiecznych rękopisach, ze szczególnym uwzględnieniem zdobień filigranowych.

Wykształcenie, stopnie i tytuły naukowe

• 2009 licencjat, Wydział Sztuk Pięknych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
• 2013 magister, Wydział Sztuk Pięknych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
• 2020 doktorat, Wydział Sztuk Pięknych, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu (tytuł rozprawy doktorskiej: Średniowieczne kodeksy iluminowane z cysterskiego skryptorium w Pelplinie. Problematyka zabytkoznawcza)

Zatrudnienie

• 2018– Polska Akademia Nauk, Instytut Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów

Udział w krajowych i międzynarodowych projektach badawczych

• 2014–2015 Konserwacja i digitalizacja graduału z lat 1347–1378, jednego z najcenniejszych kodeksów średniowiecznych w Polsce. Program Ministerstwa kultury i Dziedzictwa Narodowego Wspieranie Działań Muzealnych (priorytet: Ochrona i cysfryzacja dziedzictwa kulturowego), Nr EBOI: 40738/13/A1
• 2018–2023 Inwentarz dziedzictwa narodowego w zakresie rękopisów średniowiecznych – projekt finansowany przez Narodowy Program Rozwoju Humanistyki, członek zespołu – Manuscripta.pl
• 2022–2023 Muzyka w państwie zakonu krzyżackiego w Prusach: źródła, konteksty, repertuar – projekt finansowany przez Narodowe Centrum Nauki, OPUS – wykonawca
• 2023 Skarbiec mariacki– projekt finansowany przez Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego – wykonawca

Członkostwo w radach naukowych, redakcjach czasopism i serii wydawniczych

• „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” – sekretarz redakcji (od 2021)
• „Organon” – sekretarz redakcji (od 2022)
• ,,Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki” – sekretarz redakcji (od 2025)

Członkostwo w towarzystwach i organizacjach naukowych

• Towarzystwo Naukowe Toruńskie (od 2014)
• Instytut Kaszubski (od 2022)

Stypendia, nagrody i wyróżnienia

• 2015 stypendium z budżetu Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego na rok 2015. Projekt: Studium zabytkoznawcze grupy kodeksów pelplińskich z czasów od końca XIII do połowy XIV wieku
• 2021 nagroda Prezesa Rady Ministrów za wyróżniającą się rozprawę doktorską za rok 2020
• 2025 II nagroda „Studiów Źródłoznawczych” im. Stefana K. Kuczyńskiego w kategorii „Prace ze źródłoznawstwa i nauk pomocniczych historii” za książkę „Średniowieczne rękopisy iluminowane z cysterskiego skryptorium w Pelplinie”

Wybrane publikacje

Książki

• Średniowieczne rękopisy iluminowane z cysterskiego skryptorium w Pelplinie, Toruń 2024, ISBN 978-83-67689-11-3 (t. 1), https://academia.edu/resource/work/126015882
• Średniowieczne rękopisy iluminowane z cysterskiego skryptorium w Pelplinie, Toruń 2024, ISBN 978-83-67689-12-0 (t. 2), https://academia.edu/resource/work/126016077

Rozdziały w pracach zbiorowych

• Pierwsze iluminowane rękopisy skryptorium kodeksowego pelplińskich cystersów, [w:] Pismo i sztuka to jedyni świadkowie czasów. Dziedzictwo średniowiecznych cystersów wpisane w Pomorski Szlak Cysterski, red. Alicja Słyszewska-Szybowska, Andrzej Wałkówski, Pelplin 2021, s. 85–114, ISBN 978-83-8127-717-4.
• Przedstawienia stworzeń wodnych w kodeksach iluminowanych skryptorium w Pelplinie w 2 połowie XIV wieku, [w:] Interpretacje przyrody w przeszłości, red. Piotr Oliński, Wojciech Piasek, Radosław Piętka, Wydawnictwo UMK, 2020, s. 165–182, ISBN 978-83-231-4335-2.
• Zbiór tekstów medycznych z Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu – kilka słów o dekoracji i proweniencji, [w:] Stare i nowe dziedzictwo Torunia, Bydgoszczy i regionu 2, red. Juliusz Raczkowski, Monika Jakubek-Raczkowska, Wydawnictwo UMK, 2020, s. 67–74, 341–350, ISBN 978-83-7285-907-5.
• Początki librarii cystersów w Pelplinie. Kilka słów o importowanych księgach rękopiśmiennych, [w:] In Principio. Mit początku w kulturze średniowiecznej Europy. Tom dedykowany pamięci prof. Jacka Wiesiołowskiego. Materiały XXXVII Seminarium Mediewistycznego im. Alicji Karłowskiej-Kamzowej, red. Jacek Kowalski, Witold Miedziak, Wydawnictwo Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, 2020, s. 219–235, ISBN 978-83-7654-477-9.
• Handschriften Doberaner Provinienz in der Diözesanbibliothek Pelplin, [w:] Zisterzienserwege. Die Wege zu den Klosterstätten des südlichen Ostseeraums, hrsg. Jost Ebert, Grünberg Verlag, 2020, s. 44–71, ISBN 978-3-933713-60-5.
• Dekorator pelplińskiego Graduału L13 i jego oeuvre, [w:] Textus et pictura: średniowieczny kodeks rękopiśmienny jako nośnik treści, znaczeń i wartości artystycznych, pod red. Moniki Jakubek-Raczkowskiej i Marty Czyżak (Studia nad Skryptorium i Spuścizną Rękopiśmienną Średniowiecza; 2) Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, 2019, 153–171, ISBN: 978-83-231-4291-1.
• Zdobienia filigranowe – analiza styloznawcza, [w:] Pelpliński Graduał L13. Dzieło – badania – konserwacja, red. Juliusz Raczkowski, Monika Jakubek-Raczkowska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2019, s. 107–122.
• Monika Jakubek-Raczkowska, Mateusz Franciszek Marszałkowski, Twórca Graduału L13, [w:] Pelpliński Graduał L13. Dzieło – badania – konserwacja, red. Juliusz Raczkowski, Monika Jakubek-Raczkowska, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2019, s. 123–146.
• Toruńska Summa iuris canonici (Rps 27/II). Przyczynek do badań nad średniowieczną spuścizną iluminatorską państwa zakonnego w Prusach, [w:] Stare i nowe dziedzictwo Torunia, Bydgoszczy i regionu, red. Juliusz Raczkowski, przy współpracy Moniki Jakubek-Raczkowskiej, Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu. Wydział Sztuk Pięknych, Toruń 2018, s. 107–112, 304–306.
• Doberaner Handschriften in der Bibliothek des Priesterseminars in Pelplin, [in:] Die Ausstattung des Doberaner Münster. Kunst im Kontext, hg. Gerhard Weilandt, Kaja von Kossart, Michael Imhof Verlag, Petersberg 2018, S. 185–189.
• Rozpoznanie grupy rękopisów ze zbiorów Biblioteki Diecezjalnej w Pelplinie w świetle najnowszych badań, [w:] Claritas et consonantia. Funkcje, formy i znaczenia w sztuce średniowiecza. Księga poświęcona pamięci prof. Kingi Szczepkowskiej-Naliwajek w dziesiątą rocznicę śmierci, red. Monika Jakubek-Raczkowska, Juliusz Raczkowski, Wydział Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, Stowarzyszenie Historyków Sztuki, Oddział Warszawski, Toruń–Warszawa 2017, s. 373–388.
• Badania nad dekoracjami filigranowymi średniowiecznych rękopisów ze zbiorów Biblioteki Diecezjalnej w Pelplinie – wprowadzenie do problematyki założeń, [w:] Trzeci Ogólnopolski Kongres Studentów i Doktorantów Historii Sztuki (Łódź, 8–11.10.2015), red. Krzysztof Stefański, Błażej Ciarkowski, Alina Barczyk, Koło Naukowe Historyków Sztuki. Katedra Historii Sztuki. Uniwersytet Łódzki, Łodź 2016, s. 87–94.

Artykuły

• Odnalezione rękopisy średniowieczne z Biblioteki Diecezjalnej im. Biskupa Jana Bernarda Szlagi w Pelplinie, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki”, 2025, nr 34, z. 1, s. 9–38 PDF
• O iluminacjach rękopisu 8047 v z Biblioteki Narodowej w Warszawie słów kilka, „Analecta. Studia i Materiały z Dziejów Nauki”, 2024, nr 33, z. 1, s. 153-193. PDF
• M.F. Marszałkowski, P. Ziółkowski, An Unknown Fragment of the Late Medieval Chełmno Gradual L 2 from the Diocesan Library in Pelplin Discovered in the Antiphoner Akc. 7889 from the Gdańsk Library of the Polish Academy of Sciences, „Zapiski Historyczne”, 2024, 89, z. 1, s. 63–87,  PDF
• Działalność rękopiśmienna pelplińskich cystersów, „Nasze Pomorze”, 2022, nr 23, s. 13–40 PDF
• Rękopisy średniowieczne pelplińskich cystersów, „Nasze Pomorze”, 2021, nr 22, s. 15–26. PDF
• Statuty zakonu krzyżackiego ze zbiorów Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu – przyczynek do badań nad sztuką w kręgu zakonu krzyżackiego w Prusach, „Acta Universitatis Nicolai Copernici. Nauki Humanistyczno-Społeczne. Zabytkoznawstwo i Konserwatorstwo”, 2015, 46, s. 105–126. https://apcz.umk.pl/AUNC_ZiK/article/view/AUNC_ZiK.2015.004 

Inne

• nota katalogowa: Rps 5/I: pismo i zdobienia (część poświęcona zdobieniom), [w:] Katalog rękopisów średniowiecznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, oprac. Marta Czyżak; przy współpr. Moniki Jakubek-Raczkowskiej i Arkadiusza Wagnera, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2016, s. 22.
• nota katalogowa: Rps 27/II: pismo i zdobienia (część poświęcona zdobieniom), [w:] Katalog rękopisów średniowiecznych Biblioteki Uniwersyteckiej w Toruniu, oprac. Marta Czyżak; przy współpr. Moniki Jakubek-Raczkowskiej i Arkadiusza Wagnera, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2016, s. 108.

KATALOG RĘKOPISÓW ŚREDNIOWIECZNYCH

Wystawy

• 2023 – Pelplińskie manuskrypty. Sztuka i historia – wystawa w Muzeum Zachodniokaszubskim w Bytowie, 12 lipca–1 października 2023 r. – opracowanie tekstów wraz z wyborem fotografii

 

Wróć