dr Monika Wiśniewska

24.04.2019 | 09.02.2024

Pracownia Dziejów Oświaty i Antropologii Kultury

pok. A10

tel. +48 22 65 72 863

dyżury:

czw. 11.00–13.00, pt. 09.00–11.00

e–mail: mwisniewska@ihnpan.pl

ORCID: 0000-0002-8877-8807

Zainteresowania naukowe

  • historia edukacji XX w.
  • polityka edukacyjna XX w.
  • szkolnictwo wyznaniowe XX w.
  • historia placówek opiekuńczo-wychowawczych XX w.
  • polityka społeczna w PRL

Wykształcenie, stopnie i tytuły naukowe

  • 2018 doktor nauk humanistycznych w zakresie historii; absolwentka studiów doktoranckich z historii na Wydziale Nauk Historycznych i Społecznych UKSW w Warszawie (obrona z wyróżnieniem)

Zatrudnienie

  • 2018–obecnie: adiunkt w Pracowni Dziejów Oświaty i Antropologii Kultury Instytutu Historii Nauki PAN
  • 2022–2023 główny specjalista, dział naukowy, Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej
  • 2015–2017 pracownik dydaktyczny nieetatowy, Wydział Nauk Historycznych i Społecznych UKSW w Warszawie

Doświadczenie międzynarodowe

  • 2023 – obecnie: „Polonia i Polacy za granicą 2023”, grant: Międzynarodowy Portal Dziedzictwa Polonii i Polaków za Granicą. Obszar 4: Budowanie dobrego wizerunku Polski przez organizacje polonijne. Grantobiorca: Światowa Rada Badań nad Polonią. Zadanie: publikacja artykułów dla portalu pod nazwą: dziedzictwopolonii.pl.
  • 2022–2023 Udział we współpracy Instytutu Dziedzictwa Myśli Narodowej z Archiwum Polskiej Misji Katolickiej we Francji (zadanie: opracowanie naukowe zbioru dokumentów, przede wszystkim źródeł epistolarnych z lat 1927–1948, pochodzących z Archiwum Polskiej Misji Katolickiej);
  • 2020 – udział w Międzynarodowej Konferencji Naukowej Udział i rola Polonii Amerykańskiej w kształtowaniu stosunków polityczno-społecznych pomiędzy USA i Polską w XX i XXI wieku, organizatorzy: Światowa Rada Badań nad Polonią, Instytut Nauk Historycznych UKSW, Misja Polska w Orchard Lake Schools, Koalicja Polonii Amerykańskiej, Kongres Polonii Amerykańskiej – Oddział Zachodniej Florydy, USA, Orchard Lake Schools, 9–10 października 2020, referat: Szkolnictwo polonijne w Stanach Zjednoczonych w XX wieku.
  • 2020 – przygotowanie rozdziału Szkolnictwo polonijne w Stanach Zjednoczonych w XX wieku do publikacji pokonferencyjnej pt. Rola Polonii USA w kształtowaniu relacji polsko-amerykańskich w XX i XXI wieku, red. W. Gliński, Polskie Towarzystwo Historyczne, Warszawa–Orchard Lake 2020
  • 2019 – udział w Międzynarodowej konferencji naukowej Polskie wychodźstwo i jego przyczyny podczas II wojny światowej i po jej zakończeniu; organizatorzy konferencji: Światowa Rada Badań nad Polonią, Wydział Nauk Historycznych UKSW, Polskie Towarzystwo Naukowe na Obczyźnie w Londynie, Klub Jagielloński w Londynie, Warszawa UKSW, 25 października 2019, referat: Edukacja polonijna po II wojnie światowej
  • 2016 udział w międzynarodowej konferencji naukowej w ramach międzynarodowego projektu naukowego „Obchody Millenium na Uchodźstwie – w pięćdziesiątą rocznicę”; organizatorzy: Senat RP, Stowarzyszenie „Wspólnota Polska”, UKSW; referat: „Udział żeńskich zgromadzeń zakonnych w Millenium”
  • 2016 współorganizacja międzynarodowej konferencji dla doktorantów „Między polityką a emigracją”; UKSW, Warszawa; referat: „Skazane na wymarcie. Obozy dla zakonnic w Czechosłowacji (1950–1989)”
  • 2015 udział w międzynarodowej konferencji naukowej „Człowiek a edukacja na przestrzeni dziejów”; organizator: Uniwersytet Rzeszowski; referat: „Wychowanie przedszkolne w polityce oświatowej Polski Ludowej w latach 1945–1956”

Udział w krajowych i międzynarodowych projektach badawczych

  • 2017 – Narodowy Program Rozwoju Humanistyki nr 013/FIL/2016/90, grant pn. Pomniki myśli filozoficznej, teologicznej i społecznej XX i XXI wieku (opracowanie merytoryczne i redakcyjne niepublikowanych zapisków prymasa Stefana Wyszyńskiego, Pro memoria, tomy: 1956–1957, 1961, 1971)
  • 2018–2020 Centralny Projekt Badawczy IPN pn. „Władze komunistyczne wobec Kościołów i związków wyznaniowych w Polsce 1944–1989”
  • 2014–2016 Projekt badawczy UKSW pn. „Przedszkola w polityce oświatowej Polski ludowej” (kierownik projektu)

Członkostwo w radach naukowych, redakcjach czasopism i serii wydawniczych

  • „Rozprawy z Dziejów Oświaty”, sekretarz redakcji, członkini kolegium redakcyjnego, redaktor
  • „Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój”, sekretarz redakcji, redaktor

Członkostwo w towarzystwach i organizacjach naukowych

  • Światowa Rada Badań nad Polonią
  • Towarzystwo Historii Edukacji

Wybrane publikacje

Książki autorskie i współautorskie

  • Wiśniewska (edycja źródłowa, redakcja naukowa): Stefan Wyszyński, Pro memoria, t. 18: 1971, seria wydawnicza: Kościół katolicki w dokumentach, Wydawnictwo IPN, publikacja w ramach grantu NPRH, nr 0013/Fil/2016/20, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Warszawa 2023, ss. 608; ISBN 978-83-8229-883-3.
  • Wiśniewska (edycja źródłowa, redakcja naukowa): W obronie duszy polskiej. Kardynał August Hlond jako opiekun duchowy emigracji polskiej w źródłach Polskiej Misji Katolickiej we Francji 1927–1948 (s. 47–692), wstęp R. Czarnowski (s. 5–46), Wydawnictwo Neriton, koedycja Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego J. Paderewskiego, Warszawa 2023, ss. 692, ISBN 978-83-969482-1-2 (Neriton) i ISBN 978-83-67245-29-6 (IDMN);
  • Wyszyński, Pro memoria, t. 4: 1956–1957, oprac., red. M. Białkowski, M. Wiśniewska, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Wydawnictwo IPN, Warszawa 2020.
  • Wyszyński, Pro memoria, t. 8: 1961, oprac. i wstęp M. Wiśniewska, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Wydawnictwo IPN, Warszawa 2019.
  • Przedszkola Polski „ludowej” 1944–1965. Ideologizacja instytucji, Wydawnictwo Naukowe UKSW, Wydawnictwo IPN, Warszawa 2019.


Rozdziały w pracach zbiorowych

  • Karolina Kaczorowska (1929–2021), [w:] Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, t. 4, red. R. Łatka, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2022, s. 77–82.
  • Stefania Marianna Marciszewska-Posadzowa (1874–1955), [w:] Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, t. 4, red. R. Łatka, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2022, s. 198–201.
  • Cecylia Plater-Zyberk (1853–1920), [w:] Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, t. 4, red. R. Łatka, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2022, s. 242–247.
  • Barbara Teresa Żulińska (1881–1962), [w:] Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, t. 4, red. R. Łatka, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2022, s. 402–408.
  • Depedagogizacja dzieciństwa. Determinanty zdrowia i rozwoju dzieci w Polsce w pierwszych latach po II wojnie światowej, Wydawnictwo Instytutu Pileckiego, Warszawa 2022 (w druku).
  • „Działalność ekstremistów kościelnych stwarza niekorzystny klimat we wzajemnych stosunkach”. Relacje między biskupami warszawskimi a władzami stołecznymi w okresie stanu wojennego w dokumentach Wydziału do spraw Wyznań w Warszawie, [w:] Biskupi w rzeczywistości politycznej Polski „ludowej”, t. 2, red. R. Łatka, Warszawa 2022, s. 446–483 (w druku).
  • Warszawska administracja wyznaniowa 1950–1956. Wybrane zagadnienia, „Rocznik Teologiczny” 2021, z. 2, s. 587–611.
  • Celina Rozalia Leonarda z Chludzińskich Borzęcka CR (1833–1913), [w:] Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, t. 2, Wydawnictwo Neriton, Instytut Dziedzictwa i Myśli Narodowej im. Romana Dmowskiego i Ignacego Jana Paderewskiego, Warszawa, 2021, s. 61–69.
  • Szkolnictwo polonijne w Stanach Zjednoczonych w XX wieku, [w:] Rola Polonii USA w kształtowaniu relacji polsko-amerykańskich w XX i XXI wieku, red. W. Gliński, Polskie Towarzystwo Historyczne, Warszawa–Orchard Lake 2020, s. 605–625 i wersja ang.: Polish diaspora education in the United States in the 20th century, [w:] Rola Polonii USA w kształtowaniu relacji polsko-amerykańskich w XX i XXI wieku, red. W. Gliński, Polskie Towarzystwo Historyczne, Warszawa–Orchard Lake 2020, s. 626–645.
  • Eryk Sztekker – „pracownik merytoryczny” Urzędu do spraw Wyznań, [w:] Urząd do spraw Wyznań. Struktury, działalność, ludzie, t. 1: Struktury wojewódzkie i wybrane aspekty działalności, red. R. Łatka, Wydawnictwo IPN, Warszawa 2020, s. 452–504.
  • Stosunki między władzami stolicy i Kościołem warszawskim powinny stanowić przykład dla kraju. Duchowieństwo wobec opozycji politycznej w świetle akt stołecznego aparatu wyznaniowego 1981–1989, [w:] Księża dla władzy groźni. Duchowni współpracujący z opozycją (1976–1980), t. 2, red. R. Łatka, Wydawnictwo IPN, Warszawa 2020, s. 67–85.
  • Róża Maria Czacka, [w:] Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, t. 1, red. R. Łatka, Wydawnictwo Neriton, Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej, Warszawa 2020, s. 44–51.
  • Wanda Justyna Nepomucena Malczewska, [w:] Słownik biograficzny polskiego katolicyzmu społecznego, t. 1, red. R. Łatka, Wydawnictwo Neriton, Instytut Dziedzictwa Myśli Narodowej, Warszawa 2020, s. 304–310.
  • Sieć przedszkoli wyznaniowych w Polsce w latach 1945–1965, [w:] Christus vincit. Księga dedykowana biskupowi Edwardowi Frankowskiemu w 80. rocznicę urodzin, red. M. Krzysztofiński, J. Wołczański, Kraków-Rzeszów-Stalowa Wola-Toruń 2017, s. 353–373.
  • „Szkoła należy do państwa, a nie do Kościoła”. Między polityką wyznaniową a oświatową Władysława Gomułki, [w:] Edukacja w PRL, red. M. Wiśniewska, Warszawa 2016, s. 219–236.
  • Edukacja w koncepcjach polityków polskiej prawicy (1909–1944), [w:] Wybrane aspekty funkcjonowania prawicy, red. R. Mieczkowski, M. Wiśniewska, Warszawa 2016, s. 51–68.
  • Udział żeńskich instytutów życia konsekrowanego w Milenium na Uchodźstwie – zarys problemu, [w:] Milenium na Uchodźstwie, red. R. Łatka, J. Żaryn, Warszawa 2016.
  • Najdalej na prawo. Środowisko „Tygodnika Warszawskiego”, [w:] Wybrane aspekty funkcjonowania prawicy, red. R. Mieczkowski, M. Wiśniewska, Warszawa 2016, s. 69–85.
  • Misja i aktualność patrona Roku 2014 – bł. Edmunda Bojanowskiego, [w:] Przeszłość i przyszłość prawicy, red. R. Mieczkowski, M. Wiśniewska, Warszawa 2016, s. 101–113.
  • Problematyka edukacyjna w przemówieniach Prymasa Stefana Wyszyńskiego do sióstr zakonnych (1956–1963), [w:] Wyzwoleni, ale nie wolni (1945–1989), red. A. Popławska i in. t. 1, Warszawa 2015, s. 152–164.
  • Piotr Wawrzyniak (1849–1910) z Wyrzeki k. Śremu, [w:] Wielcy Polacy z Królestwa Kongresowego i zaboru pruskiego, red. J. Marciak-Kozłowska, Białystok 2015, s. 401–408.
  • Losy przedszkoli i ochronek służebniczek śląskich w latach 1945–1989, [w:] Przetrwały 200 lat. Myśl i dzieło bł. Edmunda Bojanowskiego w perspektywie XXI wieku, red. A. Siemak-Tylikowska, Warszawa 2014, s. 85–98.
  • Prymas Józef Glemp i Polonia, [w:] Zakony żeńskie w PRL. W służbie Kociołowi i zakonom. Kardynał Józef Glemp – prymas dwóch epok, red. A. Mirek, Lublin 2014, s. 119–125.


Artykuły

  • Determinanty rozwoju psychofizycznego dzieci w Polsce w pierwszych latach po II wojnie światowej, „Glaukopis” 2023, nr 40.
  • Praxis sequitur theoriam, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 2021, t. 58.
  • Zdrowie uczniów, stan sanitarno-higieniczny szkół i medycyna szkolna w powojennej Polsce. Zarys problemu, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 2021, t. 58.
  • Mimo różnic znaleźć wspólny język, „Nauka Polska. Jej Potrzeby, Organizacja i Rozwój” 2020, t. 29, s. 169–178.
  • „Takie były czasy. Pytanie, w jakim stopniu dziś są lepsze?”. Wspomnienia ks. prof. Zygmunta Zielińskiego, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 2019, t. 56, s. 217–224.
  • Biskup Kazimierz Romaniuk – sylwetka uczonego, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 2019, t. 56, s. 141–163.
  • Duszpasterstwo polonijne Kościoła rzymskokatolickiego w ostatnim programie rządowym PRL, „Pamięć i Sprawiedliwość” 2019, nr 33, s. 133–149.
  • Pro memoria, t. 3: 1953–1956 prymasa Stefana Wyszyńskiego, red. naukowa I. Czarcińska, A. Gałka – recenzja, „Glaukopis” 2019, nr 36.
  • Szkolnictwo polonijne po II wojnie światowej – stan badań, „Przegląd Historyczno-Oświatowy” 2019, nr 1-2, s. 257–284.
  • Szkolnictwo wyznaniowe i nauczanie religii w świetle osobistych zapisków prymasa Stefana Wyszyńskiego z 1961 r., „Biuletyn Historii Wychowania” 2019, nr 40, s. 129–150.
  • Upaństwowienie przedszkoli żydowskich, „Biuletyn Historii Wychowania” 2019, nr 40, s. 71–83.
  • Edukacja w służbie Niepodległej według „Zasad wychowania narodowego” Zygmunta Balickiego, „Niepodległość i Pamięć” 2018, nr 1, s. 153–171.
  • Fortis mulieribus. Zakonne sprawiedliwe wśród narodów świata, „Życie Konsekrowane” 2018, nr 3–4, s. 96–112.
  • Początki radiofonizacji przedszkoli w Polsce Ludowej, „Kultura-Media-Teologia” 2016, nr 6, s. 113–126.
  • Sieć przedszkoli w Polsce w pierwszej powojennej dekadzie, „Język-Szkoła-Religia” 2016, nr 3, s. 22–36.
  • Gra na podwójnej scenie – kreacja przestrzeni edukacyjnej Polski Ludowej (wybrane zagadnienia), „Wschodni Rocznik Humanistyczny”, 2015, t. 12, s. 237–250.
  • Józef Gawlina organizatorem Katolickiej Agencji Prasowej, „Roczniki Teologiczne” 2015, t. 62, z. 4, „Historia Kościoła” 2015, s. 141–178.
  • Kultura życia codziennego w żeńskich zakonach i zgromadzeniach zakonnych w PRL, „Kwartalnik Naukowy Fides et Ratio” 2015, nr 4, s. 116–127.
  • Oświatowe komisje rehabilitacyjne w świetle akt Ministerstwa Oświaty z lat 1956–1958, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 2015, t. 52, s. 109–128.
  • Przedszkola i ochronki zakonne w świetle polskiego prawa oświatowego w latach 1945–1961, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2015, t. 18, s. 311–322.
  • Dyskryminacja katechetów zakonnych w prawie oświatowym okresu gomułkowskiego, „Studia z Prawa Wyznaniowego” 2014, t. 17, s. 209–232.
  • Działalność katechetyczna żeńskich zgromadzeń zakonnych w polityce oświatowej władz komunistycznych, „Zeszyty Formacji Katechetów” 2014, nr 3, s. 87–99.
  • Eliminacja sióstr zakonnych z systemu oświaty i wychowania Polski Ludowej, „Rozprawy z Dziejów Oświaty” 2014, t. 51, s. 157–180.
  • Konferencja Wyższych Przełożonych Żeńskich Zgromadzeń Zakonnych i Konsulta w PRL. Zarys problematyki, „Archiwa, Biblioteki i Muzea Kościelne” 2014, nr 101, s. 297–237.
  • Służebniczki śląskie wśród Polonii kanadyjskiej w Edmonton w latach 1972–1989, „Studia Polonijne” 2013, nr 34, s. 77–108.

Organizacja życia naukowego

  • Organizacja konferencji Edukacja pod bombami. Dzieci wojny. Uwarunkowania edukacyjne i oświata podczas II wojny światowej i w okresie powojnia, konferencja IHN PAN oraz Instytutu Pileckiego, 6 października 2022, Pałac Staszica, Warszawa.

Popularyzacja nauki – artykuły

Publikacje na portalu dziedzictwopolonii.pl w ramach grantu: Polonia i Polacy za granicą 2023. Międzynarodowy Portal Dziedzictwa Polonii i Polaków za Granicą.

  • Wiśniewska, Kardynał Hlond jako protektor emigracji polskiej, http://dziedzictwopolonii.pl/portal/kardynal-hlond-jako-protektor-emigracji-polskiej/;
  • Wiśniewska, Jadwiga Zamoyska – „jedna z najznamienitszych kobiet w Europie”, „Daily News” 1855. Wspomnienie w setną rocznicę śmierci, http://dziedzictwopolonii.pl/portal/jadwiga-zamoyska-jedna-z-najznamienitszych-kobiet-w-europie/;
  • Wiśniewska, Powstanie i rozwój Polskiej Misji Katolickiej we Francji (wybrane problemy), http://dziedzictwopolonii.pl/portal/powstanie-i-rozwoj-polskiej-misji-katolickiej-we-francji-wybrane-problemy/.

TVP Nauka

  • Wiśniewska, Bogdan Nawroczyński (1882–1974), twórca polskiej pedagogiki naukowej, https://nauka.tvp.pl/71525590/bogdan-nawroczynski-18821974-tworca-polskiej-pedagogiki-naukowej [02.02.2024];
  • Wiśniewska, Historia Instytutu Matki i Dziecka jako jednostki naukowo-badawczej, https://nauka.tvp.pl/75156080/historia-instytutu-matki-i-dziecka-jako-jednostki-naukowobadawczej [22.01.2024];
  • Wiśniewska, Kazimierz Funk – wybitny polski biochemik i odkrywca witamin, https://nauka.tvp.pl/74799167/kazimierz-funk-wybitny-polski-biochemik-i-odkrywca-witamin [22.12.2023];
  • Wiśniewska, Maciej Leon Jakubowski (1837–1915), twórca polskiej szkoły pediatrycznej, https://nauka.tvp.pl/73459246/maciej-leon-jakubowski-18371915-tworca-polskiej-szkoly-pediatrycznej, [28.11.2023];
  • Wiśniewska, Antoni Kępiński (1918–1972) – legenda polskiej psychiatrii, https://nauka.tvp.pl/64572640/antoni-kepinski-19181972-legenda-polskiej-psychiatrii [21.05.2023];
  • Wiśniewska, Józef Rotblat (1908–2005) – od bomby atomowej do Pokojowej Nagrody Nobla, https://nauka.tvp.pl/72481042/jozef-rotblat-19082005-od-bomby-atomowej-do-pokojowej-nagrody-nobla, [04.11.02023];
  • Wiśniewska, Stanisław Kopczyński – Aby szkoła nie była „czynnikiem chorobotwórczym”, https://nauka.tvp.pl/73479687/stanislaw-kopczynski-aby-szkola-nie-byla-czynnikiem-chorobotworczym, [30.102023];
  • Wiśniewska, Jan Czochralski (1885–1953), ojciec współczesnej elektroniki, https://nauka.tvp.pl/71364153/jan-czochralski-18851953-ojciec-wspolczesnej-elektroniki, [02.09.2023];
  • Wiśniewska, Kazimierz Twardowski – twórca Szkoły Lwowsko-Warszawskiej, https://nauka.tvp.pl/73480864/kazimierz-twardowski-tworca-szkoly-lwowskowarszawskiej, [20.10.2023];
  • Wiśniewska, Iwan Pawłow (1849–1936) – od pieniędzy Nobla do Nagrody Nobla, [26.09.2023];
  • Wiśniewska, Władysław Tatarkiewicz (1886–1980), mistrz polskiej humanistyki, https://nauka.tvp.pl/71593073/wladyslaw-tatarkiewicz-18861980-mistrz-polskiej-humanistyki, [01.09.2023];
  • Wiśniewska, Gdy okazało się, że Antarktyda jest jeszcze chłodniejsza, https://nauka.tvp.pl/70366168/gdy-okazalo-sie-ze-antarktyda-jest-jeszcze-chlodniejsza, [15.07.2023];
  • Wiśniewska, Zygmunt Wróblewski (1845–1888) – pionier kriogeniki, https://nauka.tvp.pl/70366550/zygmunt-wroblewski-18451888-pionier-kriogeniki, [14.06.2023].

Udział w konferencjach (ostatnie):

  • Wiśniewska, Organizacja opieki zdrowotnej w całodobowych placówkach opiekuńczo-wychowawczych dla dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym w Polsce w latach 1945–1989 (wybrane zagadnienia), Konferencja „Medycyna w nauce i polityce w latach 1944–1989” Instytut Historii Nauki im. L. i A. Birkenmajerów PAN oraz Wydział Medyczny Uczelni Łazarskiego, siedziba Naczelnej Izby Lekarskiej ul Sobieskiego 110, Warszawa,16 września 2023;
  • Wiśniewska, Problemy higieny i medycyny szkolnej od czasów Komisji Edukacji Narodowej po współczesność, II Zjazd Historyków Wychowania w 250 rocznicę powstania Komisji Edukacji Narodowej. Osiągnięcia polskiej edukacji w kontekście europejskich przemian cywilizacyjnych, Uniwersytet Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie, Uniwersytet Ignatianum w Krakowie, Towarzystwo Historii Edukacji, Kraków, 5–7 listopada 2023 r.;

Arrow Button Wróć

Polityka prywatności Więcej or ZAMKNIJ KOMUNIKAT