Pracownia Historii Nauk Ścisłych
Pracownia Historii Nauk Ścisłych
Strona zawiera materiały związane z działalnością Pracowni Historii Nauk Ścisłych IHN PAN w zakresie upowszechniania wiedzy, działań edukacyjnych oraz zaangażowania społecznego. Obejmują one zagadnienia z zakresu historii matematyki, historii astronomii i historii przyrządów naukowych, a także różne formy prezentowania wyników badań i komunikowania wiedzy, w tym teksty, filmy, podcasty, wystąpienia, wystawy oraz inne materiały.
 |
 |
 |
Historia matematyki |
Historia astronomii |
Historia przyrządów naukowych |
|
Dzieje idei i teorii matematycznych, nauczania matematyki, podręczników oraz kultury matematycznej |
Obserwacje i teorie astronomiczne od starożytności do współczesności, edycje źródeł do historii astronomii oraz miejsce astronomii w kulturze | Dzieje instrumentów naukowych, ich zastosowań, konstrukcji oraz znaczenia w rozwoju nauki |
Najnowsze materiały i aktywności
Dr Katarzyna Borkowska: Astronomka w poezji XVII wieku
Historia astronomii
09/05/2026
26 maja 2025 r. odbyła się XI Międzynarodowa Konferencja „Kopernik na Ziemi Lubawskiej”, dostępna również online. W programie znalazły się m.in. wykłady dr Katarzyny Borkowskiej, Astronomka w poezji XVII wieku, oraz prof. dr. hab. Jarosława Włodarczyka, Kobiecy debiut w dawnej astronomii obserwacyjnej. Nagranie z konferencji jest dostępne na YouTube. Wykład dr Katarzyny Borkowskiej rozpoczyna się od 03:09:40.
Dr Katarzyna Borkowska: Wiersze o Marii Cunitii
Historia astronomii
09/05/2026
Publikacja Wiersze o Marii Cunitii, wydana w 2024 r. przez Muzeum Dawnego Kupiectwa w Świdnicy, zawiera tłumaczenia XVII-wiecznej poezji poświęconej śląskiej astronom Marii Cunitii. Obejmuje dwa zbiory utworów: poezję weselną z 1623 r. oraz wiersze dedykacyjne stanowiące paratekst do dzieła Urania Propitia z 1650 r. Zebrane teksty ukazują Marię Cunitię w dwóch odmiennych kontekstach: epitalamia przedstawiają ją jako 13-letnią pannę młodą, wpisaną w tradycyjną rolę społeczną, w której przyszła pasja naukowa nie jest jeszcze widoczna; z kolei poezja dedykacyjna ukazuje Marię jako postać wyjątkową ze względu na swoje osiągnięcia, wyróżniającą się nie tylko wśród kobiet, ale także wśród uczonych mężów.
Dr Katarzyna Borkowska: Somnium Metellae
Żywa łacina
09/05/2026
W dniach 1–8 sierpnia 2026 r. dr Katarzyna Borkowska weźmie udział w przedstawieniu łacińskojęzycznej sztuki Somnium Metellae autorstwa Anny Maciejewskiej, przygotowanej na III edycję festiwalu teatralnego „Thalia”, organizowanego przez Instytut Schola Humanistica w Bradze (Portugalia). Sztuka będzie wystawiana w języku łacińskim. Jej tematem przewodnim jest bursztyn i związane z nim legendy. Dr Katarzyna Borkowska wystąpi w czterech rolach: Remusa – wyzwoleńca, Miry – mieszkanki wybrzeża Bałtyku, Heliady oraz boginki morskiej. Informacje o festiwalu są dostępne na stronie organizatora. Po wydarzeniu planowana jest także publikacja reportażu na YouTube.
Dr Karolina Karpińska: Pierwsze matury z matematyki na ziemiach polskich
Historia matematyki
17/04/2026
Artykuł popularnonaukowy dr Karoliny Karpińskiej pt. Pierwsze egzaminy maturalne z matematyki na ziemiach polskich (1789–1805), dostępny online na stronie czasopisma dla nauczycieli „Matematyka”, poświęcony jest pierwszym maturom z matematyki przeprowadzonym na ziemiach polskich pod zaborem pruskim. Były to zarazem jedne z pierwszych egzaminów tego typu na świecie. Tekst omawia miejsce matematyki wśród zagadnień egzaminacyjnych, przebieg egzaminów oraz zadania maturalne z tego przedmiotu.
Dr Maciej Jasiński: Komety w historii w kontekście komety C/2020 F3 NEOWISE
Historia astronomii
17/04/2026
Program „Astronarium” (odcinek 103, wrzesień 2020), poświęcony komecie C/2020 F3 NEOWISE, z udziałem dr. Kacpra Wierzchosia, Roberta Szaja, Janusza Wilanda, dr. Macieja Jasińskiego i Mikołaja Sabata.
Dr Maciej Jasiński: Korespondencja Jana Heweliusza w polskich zbiorach
Historia astronomii
17/04/2026
Artykuł popularnonaukowy dr. Macieja Jasińskiego pt. Rękopiśmienna korespondencja Jana Heweliusza w polskich zbiorach, opublikowany w czasopiśmie „Cenne, Bezcenne, Utracone” (nr 1–2, 2014), omawia losy korespondencji gdańskiego astronoma oraz listy zachowane w polskich bibliotekach, archiwach i muzeach.
Dr Maciej Jasiński: Jan Heweliusz – gdański astronom
Historia astronomii
17/04/2026
Artykuł popularnonaukowy dr. Macieja Jasińskiego pt. Jan Heweliusz, opublikowany na stronie internetowej Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, przybliża życie i działalność gdańskiego astronoma, jego najważniejsze dzieła, kontakty z europejskimi uczonymi oraz relacje z dworem Jana III.
Dr Maciej Jasiński: Stanisław Lubieniecki i Theatrum cometicum
Historia astronomii
17/04/2026
„Theatrum cometicum” Stanisława Lubienieckiego to tekst popularnonaukowy dr. Macieja Jasińskiego, opublikowany na stronie internetowej Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie, poświęcony kometarnej książce Stanisława Lubienieckiego (1623–1675), wydanej w Amsterdamie w latach 1666–1668.
Dr hab. Danuta Ciesielska, prof. PAN: Stanisława Nikodymowa – matematyczka zapomniana
Historia matematyki
17/04/2026
Wywiad red. Urszuli Kaczorowskiej z dr hab. Danutą Ciesielską, prof. PAN, dla serwisu PAP – Nauka w Polsce pt. Historyczka: dziwię się, że matematyczka Stanisława Nikodymowa zniknęła ze świata nauki. Rozmowa została opublikowana w związku z konferencją „POZA. Historie kobiet znikających z nauki – sztuki – kultury – edukacji – polityki”.
Dr hab. Danuta Ciesielska, prof. PAN: Jan Ptaszycki – wybitny matematyk i profesor Uniwersytetu Petersburskiego
Historia matematyki
17/04/2026
Rozmowa red. Jana Stępnia z dr hab. Danutą Ciesielską, prof. PAN, dla Radia Kraków w ramach autorskiego cyklu audycji W kręgu nauki, poświęcona Janowi Ptaszyckiemu – wybitnemu matematykowi i profesorowi Uniwersytetu Petersburskiego.
Dr hab. Danuta Ciesielska, prof. PAN: Witold Wilkosz – matematyk, popularyzator i wynalazca
Historia matematyki
17/04/2026
Rozmowa red. Jana Stępnia z dr hab. Danutą Ciesielską, prof. PAN, dla Radia Kraków w ramach autorskiego cyklu audycji W kręgu nauki, poświęcona Witoldowi Wilkoszowi – matematykowi, popularyzatorowi matematyki i wynalazcy radioamatorowi.
Prof. Jarosław Włodarczyk: Mikołaj Kopernik i ład świata
Historia astronomii
16/03/2026
Wróć
