Projekt naukowy dr Alicji Urbanik-Kopeć ,,Najbiedniejsze w świecie istoty. Tożsamość i aspiracje guwernantek w Królestwie Polskim (1830-1914) w kontekście zmiany społecznej i kulturowej”

10.09.2026 | 10.09.2026

Celem projektu było zbadanie tożsamości i aspiracji guwernantek w Królestwie Polskim (1864-1904) w kontekście zmian społecznych i kulturowych tamtej epoki.

W swoich badaniach opisałam warunki życia i pracy guwernantek we wskazanym okresie. Poprzez analizę dokumentów osobistych, w tym ich listów, wspomnień oraz dzienników, dowiedziałam się, jaki był ich stosunek do wykonywanej pracy, ich relacje z rodzinami i uczniami, ich aspiracje zawodowe i plany życiowe. Tło społeczno-obyczajowe zapewniła mi analiza dyskusji związanej z pracą kobiet, emancypacją kobiet i edukacją, która toczyła się we wspomnianym okresie na łamach prasy popularnej, jak i branżowej, pedagogicznej. Wszystkie te informacje pozwoliły mi stwierdzić, że sytuacja nauczycielek domowych odzwierciedlała z wielką wrażliwością stan debaty publicznej na temat sytuacji kobiet w końcówce wieku XIX. Kobiety podejmujące się tej pracy należały do tej samej klasy społecznej co ich uczennice – miejskiej inteligencji, mieszczaństwa, zubożałego ziemiaństwa – i ich życiorysy kształtowały się w obliczu tych samych wydarzeń i prądów ideologicznych. Na ich motywacje do pracy guwernerskiej także wpływały etos inteligencko-patriotyczny, ambicje emancypacyjne oraz twarde warunki ekonomiczne po powstaniu styczniowym. Możliwość nauczania dla niektórych była sposobem na rozwój osobisty i emancypację, dla innych ambiwalentnie traktowaną możliwością zarobkową, ubezpieczeniem od biedy i bezradności, albo też intelektualnym wyzwaniem, wybraną profesją, realizacją ambicji pedagogicznych bądź drogą do aktywizmu społecznego i działalności antyrosyjskiej.

Wnioski z badań pozwoliły mi na opublikowanie czterech artykułów naukowych w czasopismach punktowanych, między innymi w „Przeglądzie historycznym”, „Czasie kultury” i „Rozprawach z dziejów oświaty”. Swoje wyniki prezentowałam na licznych konferencjach naukowych w kraju i za granicą, między innymi w Poznaniu, Krakowie, Brukseli, Kopenhadze i Sacramento. Udział w konferencjach zagranicznych pozwolił mi na wniesienie perspektywy polskiej do dyskusji na temat europejskiej historii społecznej XIX wieku.

Wróć