Rola astronomii i innych nauk w teologii Grzegorza z Nyssy

07.11.2025 | 19.11.2025

Dr Katarzyna Borkowska, Instytut Historii Nauki Polskiej Akademii Nauk

Św. Grzegorz, biskup Nyssy (335–394/95), jeden z ojców kapadockich – trzech ojców Kościoła z IV w. – pisał dzieła o charakterze apologetycznym i egzegetycznym: komentarze do Pisma Świętego, homilie, traktaty dogmatyczne, listy i mowy, poruszając najważniejsze kwestie teologii chrześcijańskiej, takie jak zmartwychwstanie, Trójca Święta, stworzenie świata i stworzenie człowieka. W swoich pismach starał się ukazać założenia wiary chrześcijańskiej jako racjonalne z punktu widzenia filozofii pogańskiej, a także nauki. Naukę traktował jako niezbędny etap na drodze do cnoty duchowej, a także jako dowód na istnienie rozumnej duszy w człowieku (pośrednio zaś nawet korespondującego z nią Boga), przedstawiał ją jako sztukę rozpoznawania boskiego logosu w świecie materialnym. By zbliżyć się do Boga, człowiek powinien według Grzegorza „oddawać się refleksjom, które prowadzą umysł ku cnocie: geometrii, astronomii, rozważaniu prawdy dzięki liczbom” (O dzieciach 43, tłum. M. Przyszychowska). Choć nie mamy konkretnych informacji o wykształceniu Nysseńczyka, sposób, w jaki pisze o astronomii, zdradza, że wiedza na ten temat nie była mu obca. W moim wystąpieniu przedstawię i omówię miejsca poświęcone astronomii w tekstach Grzegorza, szczególnie w O duszy i zmartwychwstaniu, Przeciwko przeznaczeniu, O dzieciach przedwcześnie zabranych z tego świata, Przeciwko Eunomiuszowi oraz Heksaemeronie.

Wróć